Feiten over Wob-misbruik

Roger Vleugels geeft in zeven punten weer waarom de gemeenten wel erg onterecht klagen over het veronderstelde misbruik van de Wob en dat ook overheden zichzelf als misbruikers van de Wob moeten zijn.

1 – Weinig Wob-verzoeken

Er worden in Nederland, en zeker bij Nederlandse gemeenten, heel weinig Wob-verzoeken ingediend. Als je ons land vergelijkt met vergelijkbare landen [landen met én een vergelijkbare politieke cultuur én eenzelfde mate van actieve openbaarheid; landen zoals de Scandinavische en de Anglo-Saxische] dan worden er bij ons per hoofd van de bevolking 4-10 keer minder Wob-verzoeken ingediend.

Bij landelijke overheden worden 2-2.500 en bij alle gemeenten tezamen 5-6.000 Wob-verzoeken per jaar ingediend. Ter vergelijking: Dat aantal voor alle Nederlandse gemeenten tezamen is evenveel als voor één middelgrote Engelse stad.

Toen de VNG enkele jaren geleden onderzoek deed naar de werkdruk door Wob-verzoeken bij bleek die klein te zijn. Bij bijna de helft van de gemeenten werd deze zelfs niet geregistreerd wegens ‘verwaarloosbaar’. [Dit is één van de redenen waarom de VNG in haar anti-Wob-retoriek nooit met getallen komt.]

Als het Wob-volume klein is, kan het misbruik nooit erg groot zijn.

2 – De overheid is zelf Wob-misbruiker bij uitstek

Bij meer dan 50% van alle Wob-verzoeken antwoordt de overheid niet binnen de wettelijke maximumtermijn van 2×28 dagen. De overheid is daardoor een veelpleger en verantwoordelijk voor het overgrote deel van alle Wob-misbruik.

Dit te late antwoorden is opmerkelijk. Wereldwijd is de standaard antwoordtermijn op Wob-verzoeken 2×14 dagen [was bij ons ook zo tot oktober 2009]. Ofwel onze overheden hebben 2x zoveel tijd en nog lukt het hen niet om op tijd te antwoorden. [Dit gegeven is pikant aangezien het geklaag over misbruik zich concentreert op boetes die betaald moeten worden bij te laat antwoorden.]

Het is echter nog opmerkelijker: Wanneer komen de antwoorden dan wel? Nou, het leeuwendeel in de maand na die 2×28 dagen. Dat is opmerkelijk aangezien voor oktober 2009, toen de beantwoordingstermijn 2×14 dagen was, het leeuwendeel ook kwam in de maand na die deadline, ofwel binnen wat nu die tweede 28 dagen is.

Anders gezegd er is geen ratio en geen werkdrukargumentatie te leveren voor het zo veelvuldig overschrijden van deadlines door overheden. De veelpleger is simpelweg hardleers en begint te klagen in plaats van democratie en rechtsstaat serieus te nemen.

Bepaald ergerlijk is dat deze veelpleger verzoekers inzake verondersteld Wob-misbruik de maat meent te mogen nemen.

Mij lijkt dat pas legitiem vanaf het moment dat de overheden zich aan de wet houden.

3- Weinig misbruik door verzoekers

Tot in 2012 was er sprake van weinig misbruik door verzoekers. Gelukkkig. Ik had gevreesd dat de koppeling van de Wob aan de Wet dwangsom, ook oktober 2009, meteen geleid zou hebben tot Wob-verzoeken van goud-zoekers. Om die reden heb ik, en hebben vele anderen, voor oktober 2009 ervoor gepleit die dwangsom constructie niet in te voeren voor de Wob.

De gedachte dat je via dwangsommetjes [maximaal 1260 euro] de overheid kunt opvoeden is aandoenlijk naïef. Een overheidsorgaan gaat zich niet aan de wet houden met boetes. Het enige dat deze boetes opleveren zijn handvaten voor geklaag door overheden, zeker als ze, wat sinds medio 2012 op gang komt, zich kunnen richten tegen goud-zoekers die op oneigenlijke gronden Wob-verzoeken indienen.

4 – Eindelijk, het misbruik is er

Door maar lang genoeg te roepen dat er misbruik van de Wob is; door te roepen dat je via Wob-verzoeken geld kunt verdienen; is het sinds medio 2012 aan het lukken om inderdaad getroffen te worden door Wob-verzoeken niet gericht op de inhoud maar op het innen van dwangsommen. Na jaren van lobbyen is het de VNG gelukt om het misbruik eindelijk van de grond te krijgen.

Het eerste dat opvalt dat gemeenten vooral klagen over de boetes. Dat is op zijn zachtst gezegd vreemd.

Een overheidsorgaan wordt namelijk pas boeteplichtig 14 dagen nadat een verzoeker een ingebrekestelling verzonden heeft en dat kan pas na die maximumbeslistermijn van 2×28 dagen. Met andere woorden als een ontvangen verzoek verslonst of te bewerkelijk is, of als het aanvankelijk niet als Wob-verzoek herkent is, dan heeft een overheidsorgaan na ontvangst van de ingebrekestelling 14 dagen om het te vinden en af te handelen dan wel af te wijzen dan wel niet-ontvankelijk te verklaren.

Lukt dat niet dan wordt een overheidorgaan boeteplichtig; dat is dus 2×28 + 14 dagen na indiening van het verzoek. Een boete dan via tientjes per dag oploopt tot uiteindelijk 1260 euro.

Wat opvalt in de klaagretoriek is dat die 1260 euro dominant is. Dat is echter het bedrag dat pas betaald hoeft te worden als 16 weken na indiening van een verzoek nog geen beslissing genomen is.

Wat ook opvalt is dat snel geroepen wordt dat alle gemeenten zowat zwichten onder het Wob-misbruik. In 2012 was er in de helft van alle gemeenten niet één dwangsom-procedure; en in meer dan 90% van de andere minder dan 5.

5 – Waar zit het misbruik

Wat opvalt is dat er overheidsbreed geklaagd wordt over Wob-misbruik. Wat nog meer opvalt is dat pers en Tweede Kamer dit klakkeloos overnemen.

Meer dan 90% van alle misbruik zit echter bij twee groepen overheidsorganen: gemeenten en de politie. Met andere woorden bij die duizenden andere organen komt het bijna niet voor.

Dat het misbruik bij die twee groepen organen zit is zeer verklaarbaar. Bij de politie is het geconcentreerd rond boete-inningen die, omdat ze in ons land -vreemd maar waar- gedaan worden zonder overlegging van het bewijsmiddel, de deur open zetten voor Wob-verzoeken. Al drie jaar ligt de oplossing klaar, maar deze wordt almaar niet ingevoerd.

Gemeenten zijn de organen die het dichtst bij mensen staan, vaak direct in levens van mensen ingrijpend [b.v. door vergunningen of uitkeringen]. De meerderheid van de door gemeenten als misbruik bestempelde Wob-verzoeken komen voort uit, al dan niet terechte, frustratie van burgers over de manier waarop de gemeente hen behandelde. Dat los je niet op via juridische middelen, maar via cultuur.

6 – Behandeling Wob-verzoeken is erbarmelijk

Het ambtelijk apparaat is totaal niet ingericht op het adequaat behandelen van Wob-verzoeken. Dat begint al bij de ontvangst van een Wob-verzoek: Ambtenaren zijn niet getraind op het herkennen van Wob-verzoeken en het vervolgens doorgeleiden naar de eigen Wob-ambtenaar. Veel ambtenaren weten niet eens dat hun orgaan een Wob-ambtenaar heeft.

Vervolgens blijken Nederlandse Wob-ambtenaren niet opgeleid. Een stelling die zeer eenvoudig te onderbouwen is: Nederland is een van de weinige landen met een Wob waar zo een opleiding simpelweg niet bestaat. Dat wreekt zich naar meerdere kanten: De Wob-ambtenaar heeft geen specifieke juridische opleiding; idem geen documentatie/archief-opleiding; en is als gevolg daarvan laag ingeschaald en dus met weinig gezag bekleed.

Ter vergelijking: In Engeland hebben alle eerstelijns Wob-ambtenaren tenminste een bachelor in Freedom of information.

Gevolgen van deze gebrekkigheden zijn dat Wob-verzoeken die zonder meer af te wijzen zijn in behandeling genomen worden; dat er zeer onrenderend gezocht wordt [wat nog verergerd wordt door het bovengemiddeld niet op orde zijn van de archieven]; dat er veel overleg nodig is, enz.

Deze mêlee maakt dat Nederland een van de traagste Wob-landen is.

Mede hierdoor is een Wob-procedure hier veel duurder dan in buitenlanden. Tot wel 4x duurder zelfs. Dat komt door voornoemde factoren maar vooral door de verslonsde archieven.

7 – Zaken op orde

Klagen mag, en dat geldt ook voor overheidsorganen. Het mag echter alleen door partijen die hun zaken op orde hebben en niet zelf misbruik maken van de Wob.

Hiervoor werd de termijnoverschrijding genoemd als een hoofdreden om de overheid te zien als Wob-misbruiker.

Als uitsmijter mag niet onvermeld blijven dat er twee andere hoofdredenen zijn: Die verslonsde archieven [die de Wob traag maken en beslissingen vaak onvolledig] en het misbruik van weigergronden [wat leidt tot traagheid omdat het bezwaar- en beroepsprocedures nodig maakt].

Roger Vleugels

Docent en juridisch adviseur Wob

pixelstats trackingpixel
Be Sociable, Share!

7 thoughts on “Feiten over Wob-misbruik

  1. Als dhr Vleugels de moeite zou hebben genomen om eens een handvol van die WOB verzoeken die met name gemeenten bereiken te bekijken, dan zou hij moeten toegeven dat het bewust mistig formuleren van verzoeken, het indienen van informatieverzoeken namens inwoners uit de Filipijnen over eerste en vervolgens laatste Mulderbeschikkingen van een bepaald jaar, het indienen van vrijwel gelijkluidende verzoeken etc. geen enkel ander doel heeft dan zoveel mogelijk gemeenschapsgeld binnenroeien door een bezwaar- en beroepsprocedure uit te lokken of termijnsoverschrijding te veroorzaken. Als iemand zo ongeveer het hele gemeentearchief wenst te ontvangen, dan weet je simpelweg dat dit geen enkel ander doel heeft dan geldbejag. Geld dat ook door dhr Vleugels opgebracht moet worden. Als je dat niet kunt of wil zien, dan is dat feitelijk slechts aandoenlijk naïef, maar dan van de zijde van de heer Vleugels. Openbaarheid is een groot goed, maar op het moment dat iemand oprecht geïnteresseerd is in bepaalde informatie, gaat hij of zij niet doelbewust mistige aanvragen formuleren en zal contact opnemen om eventuele niet verstrekte informatie alsnog te verkrijgen, in plaats van direct een bezwaarprocedure op te starten (waarbij dan niet eens meer de intentie van de bezwaarmaker is om de informatie daadwerkelijke nog te verkrijgen, maar enkel de proceskostenvergoeding; iets wat dhr Vleugels toch te denken zou moeten geven).

  2. @willem van der vaart: een beetje professional maakt kort metten met de aanvragen die u beschrijft. Het is vaak ook een zaak van slim organiseren en snappen hoe het werkt.

  3. Nogal offtopic maar vooruit: Ja, ik wil dat best weten maar, Nee, niet via een WOB. Al die instanties hebben hun boekhouding te verantwoorden aan accountants en hogere bestuurslagen, ik vertrouw erop dat zij dat controleren. Zal vast niet altijd goed gaan en dat vertrouwen zal ongetwijfeld wel eens beschaamd worden maar het zij zo. De keerzijde van de medaille is namelijk dat die WOB te pas en te onpas wordt gebruikt, niet om informatie boven tafel te krijgen maar om geld te verdienen. Er zijn een hoop mensen die er een baan van maken om vele wob-verzoeken in te dienen en te hopen dat de gemeente of andere instantie te laat de gevraagde documenten verstrekt. Na overscheiding van de gestelde termijn krijgt de aanvrager geld (ik meen orde groote ¤600,-) van de desbetreffende instantie als compensatie. Gevolg is dat de (bestuurs)instanties extra geld moeten betalen en in ieder geval veel werk hebben aan het behandelen van de verzoeken (veelal onzinnig, b.v. of de overheid even alle rapportages over hun chemtrail activiteiten wil openbaren). Dus de vraag, heeft het zin? Zonder de exacte cijfers te kennen kunnen we het wellicht eens worden over de volgende stelling: stel, een instantie besteed jaarlijks een bedrag X onjuist en wordt rechtgezet middels WOB maar besteed voor alle WOB verzoeken jaarlijks een bedrag 2X, is die WOB-wet dan óf een effectief instrument om onbehoorlijk bestuur in te perken óf een medicijn dat erger is dan de kwaal?

  4. Ik heb bij de gemeente Nijmegen onlangs bezwaar gemaakt tegen een omzettingsvergunning verlening voor kamerverhuur.
    Dit bezwaar is ongegrond verklaard.
    In de toelichting zegt een ambtenaar dat het ambtelijk apparaat in het verleden herhaaldelijk er bij de verantwoordelijke wethouder(s) op heeft aangedrongen om het liberale kamerbeleid van de gemeente te wijzigen maar dat de verantwoordelijke wethouder(s) dat steeds hebben geweigerd.
    Nu zou ik graag willen weten wat die voorstellen inhielden en de gronden waarop ze door de wethouder(s) zijn verworpen.
    Ik overweeg een WOB verzoek in te dienen, maar op de gemeente site van Nijmegen staat het volgende.

    ” De te verstrekken informatie moet wel gaan over een bestuurlijke aangelegenheid. Interne zaken als personeelsaangelegenheden van ambtenaren vallen daar bijvoorbeeld niet onder. In principe wordt ook geen informatie verstrekt over intern bedoelde opvattingen van ambtenaren. ”

    Mijn vragen zijn:
    “Wat betekent in “principe”?
    Kan ik dus geen WOB verzoek indienen?

    Vriendelijke groeten.

    J. Schmidt

  5. Als die ambtenaren daar alleen mondeling bij de wethouder(s) op hebben aangedrongen, en de wethouders daar ook alleen mondeling op hebben gereageerd, dan bestaat er over die toenadering/informering/verzoek gen document, en is het reeds formeel einde wob.

    De inhoudelijke uitsluitingsgrond heet ‘persoonlijke beleidsopvattingen’, maar daarvan lijkt mij hier geen sprake, dit is zuiver functioneel.

    Brammetje Peper noemde het destijds (bonnentjesaffaire) de ‘bestuurlijke intimiteit’.
    Ik zou dan eerder neigen naar ‘incestueuze ambtenarrij’, cq iets dat het daglicht klaarblijkelijk niet kan verdragen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>